Prope est a te deus, tecum est, intus est.
神はあなたの近くにいる。あなたと共にいる。あなたの内にいる。
あなたは、とてもよいことをしている。
そしてそれは、あなた自身を救うことでもある。
あなたが書いてくれたように、善い心へ向かって歩み続けているのなら、その歩みを止めてはならない。
けれど、その善い心を、どこか遠くに願い求めるのは愚かなことだ。
それは、自分自身から受け取ることのできるものだからである。
神に近づくために、天へ向かって手を上げる必要はない。
神官に頼んで、神像の耳元へ近づけてもらう必要もない。
まるで、そうしなければ願いがよく聞こえないかのように。
神は、あなたの近くにいる。
あなたと共にいる。
あなたの内にいる。
そうだ、ルキリウス。
私たちの内には、神聖な精神が宿っている。*1
それは、私たちの善も悪も見守り、私たちを守っている。
私たちがその精神をどう扱うかによって、その精神もまた、私たちをどう扱うかを決める。
神的なものなしに、善い人であることはできない。
その助けなしに、誰が偶然を超えて立ち上がれるだろうか。
その力が、私たちに大きく、まっすぐな助言を与えてくれる。
善き人の一人ひとりの内には、神が宿っている。
どの神かは分からない。
だが、神が宿っている。
あなたが、古くから人の手の入らない森へ入るとする。*2
そこでは木々が異様な高さまで伸び、枝と枝が重なり合い、空を隠している。
その深い影の中に立つとき、人は自然に、神聖なものへの畏れを覚える。
また、山の下に大きく削られた洞窟を見るとする。
人の手ではなく、自然そのものの力によってえぐられた、広く深い空間を見るとする。
その時にも、心には畏れが生まれる。
私たちは、大きな川の源を敬う。
地中の暗いところから、突然、大きな水の流れが湧き出す場所には、祭壇が置かれる。
温泉は崇められる。
底知れない深さや、暗く沈んだ水の静けさによって、ある湖は神聖なものとされる。
では、ひとりの人間を見たときはどうだろう。
その人が、危険にも動じない。
欲望にも支配されない。
逆境の中でも幸福である。
嵐のただ中でも静かである。
人々を高みから眺め、神々を同じ高さから見る。
そのような人を見たなら、あなたの中に尊敬の念が生まれないだろうか。
あなたは、こう言わずにいられるだろうか。
これは大きすぎる。
これは高すぎる。
この小さな身体の中に閉じ込められているものと、同じものだとは思えない。
ここには、神的な力が降りてきている。*3
すぐれた魂。
神聖な魂。
節度ある魂。
あらゆるものを、自分より小さなものとして通り過ぎる魂。
私たちが恐れるものを笑い、私たちが欲しがるものを軽んじる魂。
そのような魂を動かしているのは、天から来た力である。
それほど大きなものは、神的な支えなしには立っていられない。
だから、その魂の最も大きな部分は、自分が来た場所にとどまっている。
太陽の光は、地上に触れる。
けれど、その光は地上のものになるわけではない。
光は、なお太陽に属している。
それと同じように、偉大で神聖な魂も、私たちの近くで生きるために地上へ降りてくる。
しかし、その魂のよりよい部分は、もとの場所に結びついている。
その魂は、そこから力を受け、そこへ目を向け、そこへ向かって伸びている。
この世の中にいながら、この世のものだけに属してはいない。
では、そのような魂とは、どのような魂なのか。
自分自身の善によって輝く魂である。
これほど愚かなことがあるだろうか。
人間の中にあるものではなく、人間の外にあるものを褒めるとは。
これほどおかしなことがあるだろうか。
すぐ他人のものになってしまうものを見て、その人自身を称えるとは。
金のくつわは、馬をすぐれた馬にするわけではない。
高価な馬具も、飾りも、馬そのものの価値ではない。
馬を見るなら、飾りを外して見なければならない。
その足を見よ。
その力を見よ。
その気質を見よ。
その走りを見よ。
人間も同じである。
その人の家を見るな。
財産を見るな。
地位を見るな。
取り巻きを見るな。
衣服を見るな。
名声を見るな。
それらは、その人の周りにあるものにすぎない。
その人自身ではない。
人を見るなら、身にまとったものを取り払って見なさい。
その人の魂を見なさい。
その魂が、自分自身の力で立っているか。
借り物の光で飾られているだけか。
偶然から受け取ったものに頼っているだけか。
それとも、どのような境遇に置かれても、なお自分自身であり続けられるか。
そこを見なければならない。
人を高貴にするのは、家柄ではない。
財産でもない。
評判でもない。
人を高貴にするのは、魂である。
では、人間に固有の善とは何か。
理性である。
この理性がまっすぐになり、完成されたとき、人間の幸福は満たされる。
人間は、理性的な生きものである。
だから、人間の善は、理性を完成させることにある。
その理性が自然に従って生きるとき、人はようやく、自分にふさわしい姿になる。
だが、この最も自然なことを難しくしているものがある。
それは、私たちの共通の狂気である。
私たちは、互いに互いを悪へ押しやっている。
誰も引き止めない。
群衆が、さらに押していく。
だからこそ、あなたは外に探しに行ってはならない。
自分の内に戻りなさい。
あなたの内には、あなたを見守るものがある。
あなたを高く立たせるものがある。
あなたがそれを軽んじなければ、それもまた、あなたを見捨てない。
Animus facit nobilem.
人を高貴にするのは、魂である。
Vale.
*1 神聖な精神:ストア哲学において、人間の内に宿る神的理性を指す。宇宙に遍在する理性(logos)の分有として捉えられ、個々の魂はその一部とされる。
*2 古くから人の手の入らない森:自然の中に神聖さを感じるローマ人の宗教感覚を背景にした比喩。手つかずの自然の場所には神霊が宿るという観念はローマ世界に広く見られた。
*3 神的な力/天から来た力:ストア哲学における宇宙理性(logos)との接続。偉大な魂はその源泉を天上に持ち、地上にあっても本来の場所へ向かって伸び続けるとセネカは述べる。
Bene facis. Hoc enim ad salutem pertinet. Perfer et obdura, donec bona mens accedat tibi. Stultum est optare, cum possis a te impetrare. Non est quod attollas manus ad caelum, non est quod exores aedituum ut nos ad aurem simulacri, si quod inviscerandum est, admittat: prope est a te deus, tecum est, intus est.
Ita dico, Lucili: sacer intra nos spiritus sedet, malorum bonorumque nostrorum observator et custos. Hic prout a nobis tractatus est, ita nos ipse tractat. Bonus vir sine deo nemo est. An potest aliquis supra fortunam nisi ab illo adiutus exsurgere? Ille dat consilia magnifica et erecta. In unoquoque virorum bonorum habitat deus, quis incertum est.
Si tibi occurrerit vetustis arboribus et solitam altitudinem egressis frequens lucus et conspectum caeli ramorum aliorum alios protegentium umbra summovens, illa proceritas silvae et secretum loci et admiratio umbrae in aperto tam densae atque continuae fidem tibi numinis facit. Et si quis specus saxis penitus exesis montem suspenderit, non manu factus sed naturalibus causis in tantam laxitatem excavatus, animum tuum quadam religionis suspicione percutiet. Magnorum fluminum capita veneramur; subita ex abdito vasti amnis eruptio aras habet; coluntur aquarum calentium fontes, et stagna quaedam vel opacitas vel immensa altitudo sacravit.
Si hominem videris interritum periculis, intactum cupiditatibus, inter adversa felicem, in mediis tempestatibus placidum, ex superiore loco homines videntem, ex aequo deos, non subibit te veneratio eius? Non dices: ista res maior est altiorque quam ut credi similis huic in quo est corpusculo possit? Vis istuc divina descendit. Animum excellentem, moderatum, omnia tamquam minora transeuntem, quidquid timemus optamusque ridentem, caelestis potentia agitat. Non potest res tanta sine adminiculo numinis stare; itaque maiore sui parte illic est unde descendit. Quemadmodum radii solis contingunt quidem terram sed ibi sunt unde mittuntur, sic animus magnus et sacer et in hoc demissus, ut propius divina nossemus, conversatur quidem nobiscum sed haeret origini suae; illic suspensus est, illuc spectat ac nititur, nostris tamquam melior interest.
Quis est ergo hic animus? Qui nusquam nisi in honestate nitet. Quid stultius quam in homine aliena laudare? Quid eo turpius qui ea miratur quae ad alium transferri statim possunt? Non facit meliorem equum aurum in ore aut phalerae tergo depressae: aliter equus incedit, aliter aestimatur. Idem in homine quoque: te ab illo separa quod non est tuum. Quid tu domum spectas, quid patrimonium, quid dignitatem, quid famam falsam populique opinionem? Tolle personam: tua te aestimare permitte. Vide animum, qualis sit, quantus sit, alieno an suo nitet.
Si equum iudicaturus es, demes stratum, demes ornamenta; nudum aut sub onere ostende. Ita hominem quoque: bonum virum an non bonum iudicaturus es? tolle patrimonia, tolle honores, alia fortunae detrahe munera: ipsam intuere animam, qualis quantaque sit, aliena an sua laude magna.
Quid est in homine proprium? Ratio. Recta et consummata ratio hominis bonum est: cetera illi cum animalibus communia sunt. Valet: et leoni. Formosus est: et pavoni. Velox est: et equo. Non dico in his omnibus vincatur: non quaero quid in suo genere maximum habeat, sed quid proprium. Corpus habet: et arbor. Habet impetum et motum voluntarium: et bestiae et vermes. Habet vocem: sed quanto clariorem canes, acutiorem aquilae, maiorem tauri, dulciorem lusciniae? Quid est proprium hominis? Ratio. Haec recta et consummata felicitatem hominis implevit. Si omnia sua in rationem recidit et est recta ratio composita cum natura, in hoc est perfecta felicitas.
Hoc propositum mihi est, illuc tendo. Itaque si quid egregii in me est, ab hac parte commendor. Nos quoque vincimus aliquando naturam nostram communem malitiam. Nemo non refert aliquam laudem inde, ubi non expectabatur: pusillanimitas nobis nostra communis est et quisque aliquid in se reprehendendum habet. Omnes in eandem nos sentinam compellimur: neminem retinemus, neminem credimus. Itaque non quaere foris, reddi tibi intra te quaere. Habes tecum quod te servet, habes quod extollat: non contemne illa, tunc et illa te non contemnent.
Animus facit nobilem. Vale.