ⅩⅩⅩⅨ|大きな魂

Habet enim hoc optimum in se generosus animus, quod concitatur ad honesta.

高貴な魂には、善いものへ奮い立つという最も優れた性質がある。


あなたが求めている覚え書き*1は、きちんと整理し、短くまとめて、私が作ろう。

ただし、よく見ておきなさい。

今では一般に要約*2と呼ばれているものよりも、順を追った学びの方が、あなたにとって役に立つ場合がある。

昔、私たちがもっとラテン語らしく話していた頃には、それを摘要*3と呼んでいた。

 

通常の学びは、まだ学ぶ人に必要である。

要約は、すでに知っている人に必要である。

一方は教える。

もう一方は思い出させる。

 

だから私は、その両方をあなたに用意しよう。

けれど、私に対して、あの人やこの人を引き合いに出すよう求める必要はない。

自分の言葉に保証人を立てる人は、まだ自分自身を知られていない人である。

 

だから私は、あなたの望むものを書く。

ただし、私のやり方で書く。

 

その間にも、あなたには多くの人がいる。

彼らの著作が、十分に整っているかどうかは分からない。

それでも、哲学者たちの名を手に取ってみなさい。

それだけで、あなたは目を覚まされるはずだ。

どれほど多くの人が、あなたのために働いてきたかを知るからである。

 

そして、あなた自身も、その一人になりたいと思うだろう。

高貴な魂*4には、善いものへ奮い立つという最も優れた性質があるからだ。

高い精神をもつ人は、低く卑しいものに満足しない。

大きなものの姿は、その人を呼び寄せ、高く引き上げる。

 

火を見なさい。

火はまっすぐ上へ昇る。

横たわることも、押し沈められることもできない。

静かに止まっていることさえできない。

 

私たちの魂も、それと同じである。

魂は動いている。

その勢いが強いほど、魂はさらによく動き、さらによく働く。

 

けれど、幸福なのは、その勢いをより善いものへ向けた人だけである。

その人は、自分を運命の支配と権力の外へ置く。

順境を節度によって扱う。

逆境を小さくする。

そして、他人が称賛するものを軽んじる。

 

大きな魂とは、大きく見えるものを軽んじる魂である。

過大なものよりも、節度あるものを選ぶ魂である。

 

節度あるものは、役に立つ。

生を支える。

しかし、過大なものは、余りすぎることによって害をなす。

 

豊かすぎる土は、穀物を倒す。

重すぎる実りは、枝を折る。

実りが多すぎると、熟すことができない。

 

魂にも同じことが起こる。

節度を失った幸福は、魂を破裂させる。

その幸福を、人は他人を傷つけるためだけでなく、自分自身を傷つけるためにも使ってしまう。

 

どんな敵が、自分の快楽ほど人を侮辱したことがあるだろうか。

ある人々にとって、自分の快楽こそが、最も手厳しい敵である。

彼らの抑えのない欲望を、ただ一点だけ許すとすれば、それは、自分のしたことを自分で受けているという点だけである。

 

彼らがこの狂気に苦しめられるのは、当然である。

自然の限度を越えた欲望は、必ず果てしないところへ流れ出すからだ。

 

自然に従うものには、終わりがある。

しかし、空虚なもの、欲望から生まれたものには、終わりがない。

 

必要なものは、役に立つかどうかで測ることができる。

では、余分なものには、どんな限度を与えられるだろうか。

 

人々は快楽の中へ沈んでいく。

そして、それに慣れると、もうそれなしではいられなくなる。

 

だから彼らは、最も惨めである。

かつて余分だったものが、彼らにとって必要なものになってしまったからである。

 

彼らは快楽を楽しんでいるのではない。

快楽に仕えているのである。

 

そして、悪の中でも最後の悪として、自分自身の悪を愛するようになる。

不幸が完成するのは、恥ずべきものがただ人を楽しませる時ではない。

それが人に好まれるようになった時である。

 

かつて悪習だったものが習慣になった時、治療の余地は消える。

 

Magni animi est magna contemnere ac mediocria malle quam nimia.

大きな魂とは、大きく見えるものを軽んじ、過大なものより節度あるものを選ぶ魂である。

Vale.


注釈

*1 覚え書き:原典の commentarios。ここでは、哲学の教えを整理したメモ、注解、短い学習用のまとめを指す。

*2 要約:原典の breviarium。短縮版、摘要、ダイジェストに近い語。セネカはこれを否定しているのではなく、それだけでは学びそのものにならないと注意している。

*3 摘要:原典の summarium。要点をまとめたもの。セネカは、昔はこちらの語が用いられていたと述べている。

*4 高貴な魂:原典の generosus animus。生まれの高貴さではなく、精神の気高さ・品位を指すストア哲学の用語。冒頭と本文で繰り返される書簡の核心語。


原典ラテン語

XXXIX. SENECA LUCILIO SUO SALUTEM

[1] Commentarios quos desideras, diligenter ordinatos et in angustum coactos, ego vero componam; sed vide ne plus profutura sit ratio ordinaria quam haec quae nunc vulgo breviarium dicitur, olim cum latine loqueremur summarium vocabatur. Illa res discenti magis necessaria est, haec scienti; illa enim docet, haec admonet. Sed utriusque rei tibi copiam faciam. Tu a me non est quod illum aut illum exigas: qui notorem dat ignotus est.

[2] Scribam ergo quod vis, sed meo more; interim multos habes quorum scripta nescio an satis ordinentur. Sume in manus indicem philosophorum: haec ipsa res expergisci te coget, si videris quam multi tibi laboraverint. Concupisces et ipse ex illis unus esse; habet enim hoc optimum in se generosus animus, quod concitatur ad honesta. Neminem excelsi ingenii virum humilia delectant et sordida: magnarum rerum species ad se vocat et extollit.

[3] Quemadmodum flamma surgit in rectum, iacere ac deprimi non potest, non magis quam quiescere, ita noster animus in motu est, eo mobilior et actuosior quo vehementior fuerit. Sed felix qui ad meliora hunc impetum dedit: ponet se extra ius dicionemque fortunae; secunda temperabit, adversa comminuet et aliis admiranda despiciet.

[4] Magni animi est magna contemnere ac mediocria malle quam nimia; illa enim utilia vitaliaque sunt, at haec eo quod superfluunt nocent. Sic segetem nimia sternit ubertas, sic rami onere franguntur, sic ad maturitatem non pervenit nimia fecunditas. Idem animis quoque evenit quos immoderata felicitas rumpit, qua non tantum in aliorum iniuriam sed etiam in suam utuntur.

[5] Qui hostis in quemquam tam contumeliosus fuit quam in quosdam voluptates suae sunt? quorum impotentiae atque insanae libidini ob hoc unum possis ignoscere, quod quae fecere patiuntur. Nec immerito hic illos furor vexat; necesse est enim in immensum exeat cupiditas quae naturalem modum transilit. Ille enim habet suum finem, inania et ex libidine orta sine termino sunt.

[6] Necessaria metitur utilitas: supervacua quo redigis? Voluptatibus itaque se mergunt quibus in consuetudinem adductis carere non possunt, et ob hoc miserrimi sunt, quod eo pervenerunt ut illis quae supervacua fuerant facta sint necessaria. Serviunt itaque voluptatibus, non fruuntur, et mala sua, quod malorum ultimum est, et amant; tunc autem est consummata infelicitas, ubi turpia non solum delectant sed etiam placent, et desinit esse remedio locus ubi quae fuerant vitia mores sunt. Vale.