Audeo te tibi credere.
私は、あなたをあなた自身に任せる勇気がある。
その通りだ。
私は考えを変えていない。
群衆を避けなさい。
少人数の集まりも避けなさい。
そして、場合によっては、ただ一人の相手さえ避けなさい。
今の君を、わざわざ誰かに預けたいとは思わない。
むしろ、私が君をどう見ているかを知ってほしい。
私は、あなたをあなた自身に任せる勇気がある。
クラテス*の話がある。
前の書簡で触れたスティルボンの弟子であった、あのクラテスである。
あるとき彼は、若者がひとりで歩いているのを見た。
そこで尋ねた。
「そこで一人で、何をしているのか。」
若者は答えた。
「自分と話しています。」
するとクラテスは言った。
「どうか気をつけなさい。
よく注意しなさい。
君は、悪い人間と話しているかもしれないのだから。」
私たちは、深く悲しんでいる人や、恐れている人を一人にしない。
その人が、孤独を悪い方へ使ってしまわないように見守る。
思慮のない人間は、ひとりにしてはならない。
ひとりになると、悪い考えを動かし始める。
他人にとっても、自分にとっても、まだ来ていない危険を準備し始める。
恥や恐れで心が隠していたものを、外へ晒す。
孤独は、その人の中にあるものを外へ出す。
大胆さを研ぎ澄ます。
欲望を刺激する。
怒りに火をつける。
孤独には、本来一つの利点がある。
誰にも秘密を漏らさなくてよいこと。
告げ口を恐れなくてよいこと。
しかし愚かな人にとっては、その利点さえ失われる。
なぜなら、彼は自分で自分を裏切るからである。
だから、私が君に何を期待しているかを見てほしい。
いや、期待という言葉は弱い。
期待とは、まだ確かでない善に向けて使う言葉だからだ。
私は、君については自分に保証している。
君を誰と一緒にいさせたいかと問われれば、私はこう答える。
君自身と一緒にいるのが、いちばんよい。
私は覚えている。
君が以前、どれほど大きな心で、どれほど力のある言葉を発したかを。
その言葉を聞いたとき、私はすぐに自分のことのように喜んだ。
そして、こう思った。
これは唇の先だけから出た言葉ではない。
この言葉には、土台がある。
この人は、群衆の中の一人ではない。
この人は、救いの方を見ている。
だから、そのように語りなさい。
そのように生きなさい。
どんなものにも、君を押しつぶさせてはならない。
かつて君が祈っていた願いについては、もう神々に礼を言ってよい。
そして、新しい願いを持ちなさい。
明晰な心を願いなさい。
魂の健康*を願いなさい。
そのうえで、ようやく身体の健康を願いなさい。
なぜ、その願いを何度も祈ってはいけないのか。
堂々と神に願いなさい。
君は、誰か他人のものを奪ってほしいと願うのではないのだから。
いつものように、この手紙にも小さな贈り物を添えよう。
アテノドロス*のもとで見つけた言葉である。
「君がすべての欲望から解放されたと知るのは、神に対して、人前でも堂々と願えることしか願わなくなったときである。」
人間とは、なんと狂っているのだろう。
彼らは、恥ずべき願いを神々の耳にささやく。
もし誰かが耳を近づけたなら、黙り込むだろう。
人間には知られたくないことを、神には語っている。
人に聞かれたら恥じる願いを、神には平気で差し出している。
だから、この教えは健やかな忠告として受け取るべきである。
Sic vive cum hominibus tamquam deus videat; sic loquere cum deo tamquam homines audiant.
神が見ているかのように人と生きよ。人が聞いているかのように神と語れ。
Vale.
※クラテス:前書簡に登場したスティルボンの系譜に連なるキュニコス派の哲学者。ここでは、孤独そのものを称賛するためではなく、「自分自身と向き合える人間か」を問うために引かれている。
※アテノドロス:セネカがしばしば言及するストア派の哲学者。ここでは、祈りを通じて欲望の清濁を測る言葉として引用されている。
※「魂の健康」:原文では bona valetudo animi。身体の健康より先に、判断力・欲望・恐れを整える心の健やかさを願え、という意味である。
§1 Sic est, non muto sententiam: fuge multitudinem, fuge paucitatem, fuge etiam unum. Non habeo cum quo te communicatum velim. Et vide quod iudicium meum habeas: audeo te tibi credere. Crates, ut aiunt, huius ipsius Stilbonis auditor, cuius mentionem priore epistula feci, cum vidisset adulescentulum secreto ambulantem, interrogavit quid illic solus faceret. ‘Mecum’ inquit ‘loquor.’ Cui Crates ‘cave’ inquit ‘rogo et diligenter attende: cum homine malo loqueris’.
§2 Lugentem timentemque custodire solemus, ne solitudine male utatur. Nemo est ex imprudentibus qui relinqui sibi debeat; tunc mala consilia agitant, tunc aut aliis aut ipsis futura pericula struunt, tunc cupiditates improbas ordinant; tunc quidquid aut metu aut pudore celabat animus exponit, tunc audaciam acuit, libidinem irritat, iracundiam instigat. Denique quod unum solitudo habet commodum, nihil ulli committere, non timere indicem, perit stulto: ipse se prodit.
§3 Vide itaque quid de te sperem, immo quid spondeam mihi – spes enim incerti boni nomen est -: non invenio cum quo te malim esse quam tecum. Repeto memoria quam magno animo quaedam verba proieceris, quanti roboris plena: gratulatus sum protinus mihi et dixi, ‘non a summis labris ista venerunt, habent hae voces fundamentum; iste homo non est unus e populo, ad salutem spectat’.
§4 Sic loquere, sic vive; vide ne te ulla res deprimat. Votorum tuorum veterum licet deis gratiam facias, alia de integro suscipe: roga bonam mentem, bonam valetudinem animi, deinde tunc corporis. Quidni tu ista vota saepe facias? Audacter deum roga: nihil illum de alieno rogaturus es.
§5 Sed ut more meo cum aliquo munusculo epistulam mittam, verum est quod apud Athenodorum inveni: ‘tunc scito esse te omnibus cupiditatibus solutum, cum eo perveneris ut nihil deum roges nisi quod rogare possis palam’. Nunc enim quanta dementia est hominum! turpissima vota deis insusurrant; si quis admoverit aurem, conticescent, et quod scire hominem nolunt deo narrant. Vide ergo ne hoc praecipi salubriter possit: sic vive cum hominibus tamquam deus videat, sic loquere cum deo tamquam homines audiant. Vale.