Ⅵ|学びを分かち合え

Nullius boni sine socio iucunda possessio est.

良きものは、分かち合ってこそ喜びになる。


ルキリウスよ。

私は、ただ欠けた部分が整えられているだけではない。
内側のかたちそのものが、別の相へと移りつつある。

もちろん、もう改めるところが何もないなどとは思わない。
そんな望みを抱くことさえしない。

まだ集めるべきものがあり、
薄めるべきものがあり、
引き上げるべきものがある。

けれど、自分の欠点が見えてきたという事実。
それそのものが、心が少しよい方へ動いた証しなのだ。

病の人が、自ら病を自覚したとき、
人はその気づきを喜ぶことがある。

治癒は、そこから始まるのだから。


私は、この急な変化を、あなたと分かち合いたい。

それができたなら、私たちの友情を、
さらに確かなものとして信じられるだろう。

私が言っているのは、本当の友情のことだ。

希望によって近づくのでもない。
恐れによって離れるのでもない。
利益によって結ばれるのでもない。

人が、その友情とともに死ぬことができるもの。
その友情のために死ぬことさえできるもの。

それが、本当の友情である。


友人はいた。
だが友情はなかった。

そういう人を、私はいくらでも挙げることができる。

しかし、同じよきものを求める心が、
互いを結び合わせるとき、そうはならない。

なぜか。

彼らは知っているからだ。
自分たちの持つものは、すべて共有されていると。

喜びだけではない。
むしろ、苦しみこそ、より深く共有されるのだと。


あなたには想像できないだろう。
日ごとに、私の中でどれほどの変化が起きているかを。

あなたは言うだろう。
「それほど効き目があったものなら、私にも送ってください」と。

もちろんだ。
私は、それをすべてあなたに注ぎ込みたい。

私は、教えるために学ぶ。
誰かに渡すために、自分の中へ受け取る。

どれほどすばらしく、どれほど役に立つものでも、
それを私ひとりだけが知るのなら、喜びにはならない。

もし知恵が、こういう条件つきで与えられるなら、
「これを胸の中に閉じ込め、誰にも語ってはならない」と。

私は、その知恵を拒むだろう。

良きものは、ひとりで持っていても喜びにならない。


だから私は、あなたに本を送ろう。

そして、あなたがあちこち探し回って時間を費やさないように、
私がよいと思った箇所、心を動かされた箇所に印をつけておこう。

そうすれば、あなたはすぐに、
私が認め、驚いた場所へたどり着ける。

ただし、書かれた言葉よりも、
生きた声の方があなたを助ける。

文章よりも、ともに過ごす時間の方が、
あなたを深く変える。

だから、できるなら現場へ来なさい。
人は、耳で聞くことより、目で見ることを信じる。

教訓をたどる道は長い。
手本を見る道は短く、そして力がある。


クレアンテス* がゼノン* に似た者となったのは、
ただ講義を聞いたからではない。

彼は、ゼノンの生き方の中にいた。
その隠れた思いを見抜いた。
言葉どおりに生きているかを、見届けた。

プラトンも、アリストテレスも、
のちにそれぞれ別の道へ進んだ多くの哲人たちも、
ソクラテスの言葉からよりも、その生き方から多くを受け取った。

エピクロスのもとで、メトロドロス、ヘルマルコス、ポリュアイノスを偉大にしたのも、
学校そのものではない。

寝食をともにした時間である。

だから私は、あなたを呼ぶ。

あなたが学ぶためだけではない。
あなたが私を助けるためでもある。

私たちは、互いに多くを与え合うことができる。


さて、今日の小さな報酬を渡そう。

ヘカトン* の言葉の中で、今日、心に残ったものだ。

「あなたは、私がどれほど進歩したかを問うのか。
私は、自分自身の友になり始めた。」

これは大きな進歩である。

自分自身の友となった者は、
決して孤独ではない。

そして覚えておきなさい。

自分自身の友となった者は、
すべての人の友となることができる。


※「ゼノン」はストア派の創始者ゼノン、「クレアンテス」はその後継者。セネカはここで、思想は言葉だけでなく、生き方そのものから伝わると述べている。

※ ヘカトンはストア派の哲学者。末尾の言葉は、自分自身と和解した者は、もはや外からの承認だけに支配されない、という趣旨で置かれている。


In hoc aliquid gaudeo discere, ut doceam.

私は、教えるために学ぶ。

Nullius boni sine socio iucunda possessio est.

良きものは、分かち合ってこそ喜びになる。

Vale.


SENECA LUCILIO SUO SALUTEM

§1  Intellego, Lucili, non emendari me tantum sed transfigurari; nec hoc promitto iam aut spero, nihil in me superesse quod mutandum sit. Quidni multa habeam quae debeant colligi, quae extenuari, quae attolli? Et hoc ipsum argumentum est in melius translati animi, quod vitia sua quae adhuc ignorabat videt; quibusdam aegris gratulatio fit cum ipsi aegros se esse senserunt.

§2  Cuperem itaque tecum communicare tam subitam mutationem mei; tunc amicitiae nostrae certiorem fiduciam habere coepissem, illius verae quam non spes, non timor, non utilitatis suae cura divellit, illius cum qua homines moriuntur, pro qua moriuntur.

§3  Multos tibi dabo qui non amico sed amicitia caruerint: hoc non potest accidere cum animos in societatem honesta cupiendi par voluntas trahit. Quidni non possit? sciunt enim ipsos omnia habere communia, et quidem magis adversa.

§4  Concipere animo non potes quantum momenti afferri mihi singulos dies videam. ‘Mitte’ inquis ‘et nobis ista quae tam efficacia expertus es.’ Ego vero omnia in te cupio transfundere, et in hoc aliquid gaudeo discere, ut doceam; nec me ulla res delectabit, licet sit eximia et salutaris, quam mihi uni sciturus sum. Si cum hac exceptione detur sapientia, ut illam inclusam teneam nec enuntiem, reiciam: nullius boni sine socio iucunda possessio est.

§5  Mittam itaque ipsos tibi libros, et ne multum operae impendas dum passim profutura sectaris, imponam notas, ut ad ipsa protinus quae probo et miror accedas. Plus tamen tibi et viva vox et convictus quam oratio proderit; in rem praesentem venias oportet, primum quia homines amplius oculis quam auribus credunt, deinde quia longum iter est per praecepta, breve et efficax per exempla.

§6  Zenonem Cleanthes non expressisset, si tantummodo audisset: vitae eius interfuit, secreta perspexit, observavit illum, an ex formula sua viveret. Platon et Aristoteles et omnis in diversum itura sapientium turba plus ex moribus quam ex verbis Socratis traxit; Metrodorum et Hermarchum et Polyaenum magnos viros non schola Epicuri sed contubernium fecit. Nec in hoc te accerso tantum, ut proficias, sed ut prosis; plurimum enim alter alteri conferemus.

§7  Interim quoniam diurnam tibi mercedulam debeo, quid me hodie apud Hecatonem delectaverit dicam. ‘Quaeris’ inquit ‘quid profecerim? amicus esse mihi coepi.’ Multum profecit: numquam erit solus. Scito esse hunc amicum omnibus. Vale.