Si quid est boni in philosophia, hoc est, quod stemma non inspicit.
哲学に何かよいところがあるとすれば、それは家系図を見ないことである。
あなたはまた、自分を小さく見積もっている。
自然が、そしてそのあとに運命が、自分を不当に扱ったのだと言っている。
だが、あなたは群衆の中から抜け出すことができる。
そして、人間に許された最も高い幸福へ、上がっていくことができる。
哲学に何かよいところがあるとすれば、それは家系図を見ないことだ。
哲学は、その人の祖先が誰であるかを調べない。
すべての人は、最初の起源までさかのぼれば、神々に由来している。
あなたはローマの騎士身分にある。
だが、それは生まれによってではない。あなた自身の努力が、あなたをそこへ導いたのだ。
しかし、世の中には、多くの人に閉ざされている場所がある。
十四席が閉ざされている人も多い。*1誰もが元老院に入れるわけではない。軍隊でさえ、労苦と危険に迎え入れる人間を選ぶ。
けれども、善い心へ至る道は、すべての人に開かれている。
その意味で、私たちはみな、貴い者となることができる。
哲学は、誰かを退けることも、誰かだけを選ぶこともしない。
哲学は、すべての人を照らしている。
ソクラテスは、貴族ではなかった。
クレアンテスは、水を汲み、庭に水をまく仕事で手を働かせていた。
プラトンを、哲学は名門の人間として迎え入れたのではない。
哲学が、彼を貴くしたのだ。
ならば、あなたが彼らと等しくなれないと、どうして思うのか。
あなたが彼らにふさわしく生きるなら、彼らはみな、あなたの祖先である。
そして、あなたはそのように生きることができる。
ただし、そのためには、まず自分にこう納得させなければならない。
貴さにおいて、自分は誰にも劣っていない、と。
私たちの前には、誰にとっても同じだけの過去がある。
どんな人の起源も、記憶の届かないところへ沈んでいる。
プラトンは言っている。
奴隷の血を引かない王はいない。王の血を引かない奴隷もいない、と。
長い時の流れは、すべてを混ぜ合わせてきた。
運命は、人を上へも下へも動かしてきた。
では、誰が本当に貴い人なのか。
徳へ向かうように、自然からよく整えられた人である。
見るべきものは、それだけだ。
昔まで遡れば、誰もが、何もない以前の場所に行き着く。*2
世界の始まりから今に至るまで、私たちの系譜は、輝かしいものと卑しいものとを交互に含んできた。
古い家の広間に、煙で黒ずんだ祖先の肖像が並んでいても、それで人が貴くなるわけではない。
誰も、私たちの栄光のために生きたのではない。
私たちより前にあったものは、私たちのものではない。
人を貴くするのは、魂である。
その魂には、いかなる境遇からでも、運命の上に立ち上がる力がある。
ならば、あなたが自分をローマの騎士ではなく、解放奴隷だと仮定してみなさい。
それでも、あなたは自由市民の中でただ一人、真に自由な人間になることができる。
「どうやって?」とあなたは問う。
善いものと悪いものを、世間の意見に従って区別しないことによって、だ。
問うべきは、それがどこから来るかではなく、どこへ向かうかである。
幸福な生を可能にするものがあるとすれば、それはそれ自体の価値において善いのだ。
なぜなら、それは悪へと堕落しえないからである。
では、なぜ過ちが生じるのか。
すべての人が幸福な生を望んでいるというのに。
それは、幸福な生のための手段を、幸福な生そのものと取り違えているからだ。
そして、幸福を求めながら、その実、逃げているのだ。
幸福な生の本質は、揺るぎない安心と、その安心への確固たる信頼である。
ところが人々は、不安の種をかき集め、人生という罠だらけの道を、荷物を担って歩くどころか引きずって進む。
こうして、求めるものからはいつも遠ざかり、費やす労力が増えるほど、自分を縛り、後退していく。
迷宮を急いで進む者と同じだ。
速く走ろうとすること自体が、彼らを絡め取るのだ。
Animus facit nobilem.
人を貴くするのは、魂である。
Vale.
*1 十四席(quattuordecim):ローマの劇場において、騎士階級(エクィテス)に割り当てられた特等席の前方十四列のこと。前67年のロスキウス法(lex Roscia)によって定められた制度で、騎士身分でなければ座ることを許されなかった。ここでは「多くの人に閉ざされた特権的な場所」の例として挙げられている。
*2 何もない以前の場所(ante quod nihil est):時間を遡り続ければ、記録も記憶も存在しない虚無に行き着くという意味。出自をどこまで誇っても、最終的には無に辿り着くというセネカの皮肉。
[1] Iterum tu mihi te pusillum facis et dicis malignius tecum egisse naturam prius, deinde fortunam, cum possis eximere te vulgo et ad felicitatem hominum maximam emergere. Si quid est aliud in philosophia boni, hoc est, quod stemma non inspicit; omnes, si ad originem primam revocantur, a dis sunt.
[2] Eques Romanus es, et ad hunc ordinem tua te perduxit industria; at mehercules multis quattuordecim clausa sunt, non omnes curia admittit, castra quoque quos ad laborem et periculum recipiant fastidiose legunt: bona mens omnibus patet, omnes ad hoc sumus nobiles.
[3] Nec reicit quemquam philosophia nec eligit: omnibus lucet. Socrates non fuit patricius. Cleanthes aquam traxit et rigando horto locavit manus. Platonem non accepit nobilem philosophia sed fecit. Omnes hi maiores tui sunt, si te illis geris dignum; geres autem, si hoc protinus tibi ipse persuaseris, a nullo te nobilitate superari.
[4] Omnibus nobis totidem ante nos sunt; nullius non origo ultra memoriam iacet. Platon ait neminem regem non ex servis esse oriundum, neminem non servum ex regibus. Omnia ista longa varietas miscuit et sursum deorsum fortuna versavit.
[5] Quis est generosus? Ad virtutem bene a natura compositus. Hoc unum intuendum est: alioquin si ad vetera revocas, nemo non inde est ante quod nihil est. A primo mundi ortu usque in hoc tempus perduxit nos ex splendidis sordidisque alternata series. Non facit nobilem atrium plenum fumosis imaginibus; nemo in nostram gloriam vixit nec quod ante nos fuit nostrum est: animus facit nobilem, cui ex quacumque condicione supra fortunam licet surgere.
[6] Puta itaque te non equitem Romanum esse sed libertinum: potes hoc consequi, ut solus sis liber inter ingenuos. ‘Quomodo?’ inquis. Si mala bonaque non populo auctore distineris. Intuendum est non unde veniant, sed quo eant. Si quid est quod vitam beatam potest facere, id bonum est suo iure; depravari enim in malum non potest.
[7] Quid est ergo in quo erratur, cum omnes beatam vitam optent? quod instrumenta eius pro ipsa habent et illam dum petunt fugiunt. Nam cum summa vitae beatae sit solida securitas et eius inconcussa fiducia, sollicitudinis colligunt causas et per insidiosum iter vitae non tantum ferunt sarcinas sed trahunt; ita longius ab effectu eius quod petunt semper abscedunt et quo plus operae impenderunt, hoc se magis impediunt et feruntur retro. Quod evenit in labyrintho properantibus: ipsa illos velocitas implicat. Vale.